Dossier Luchtvaart

Luchtvaart

Ruim een derde van de 68,8 miljoen passagiers op Schiphol stapte in 2025 alleen over: zij komen niet uit Nederland en gaan er niet heen, maar geluid, uitstoot en luchtvervuiling blijven hier. Burgerplatform wil de hubfunctie van Schiphol verkleinen en de luchtvaart beperken tot vluchten die economisch van belang zijn voor Nederland, met de trein in plaats van korte vluchten. Volgens onze MKBA levert dat indicatief zo'n 112 miljoen euro per jaar aan welvaart op, ruim 2,5 euro aan baten per euro aan kosten. Dit dossier heeft de hoogste kwaliteitsscore.

Bekijk de maatregelen Doe mee

383661 keer bekeken
Work in progress: dit dossier wordt nog aangevuld en geredigeerd

Analyse

Probleem, grondoorzaak en impact

Analyse dossier

Capaciteitsrestrictie Schiphol: van 500.000 naar 460.000 vliegbewegingen

Schiphol overschrijdt de milieurandvoorwaarden (klimaat, geluid, luchtkwaliteit, stikstof) van de omliggende leefomgeving en staat op gespannen voet met de nationale klimaatdoelen. In 2025 was 36,6% van de 68,8 mln passagiers transferpassagier (Traffic Review 2025, source 783): zij komen niet uit Nederland en gaan er niet heen, betalen geen vliegbelasting en dragen vooral via de netwerkkwaliteit bij aan de Nederlandse welvaart, terwijl de externe kosten wel in Nederland vallen. De uitstoot is scheef verdeeld: ca. 6% van de vluchten vanaf Europese luchthavens (langeafstand, >4.000 km) veroorzaakt ca. de helft van de CO2 (EUROCONTROL 2021: 48% in 2019; EAER 2025: 46% in 2023; source 779, 780). Dat gaat over vluchten, Europa-breed, niet specifiek Schiphol. Bij personen: hooguit 1% van de wereldbevolking veroorzaakt meer dan de helft van de CO2 van passagiersluchtvaart (Gossling & Humpe 2020, source 781), en 8% van de Nederlanders maakt 40% van de vliegreizen (KiM 2018, source 782). (Correctie 2-10-2026: de eerdere claim '5% van de vluchten veroorzaakt de helft van de uitstoot; 40% veelvliegers (8% van de unieke passagiers)' had geen bron en is vervangen door deze bronnen.)

Grondoorzaak

De luchtvaartsector betaalt de externe milieu- en klimaatkosten van haar activiteiten niet volledig door (geen accijns op kerosine, beperkte CO2-beprijzing, belastingvrijstellingen), waardoor het vliegvolume structureel hoger ligt dan maatschappelijk optimaal. Schiphols hubfunctie vergroot dit volume verder via transferpassagiers zonder Nederlandse herkomst of bestemming.

Financieel lek

€ M

minimale jaarlijkse derving

Sociale schade

7 /10

Complexiteit

8 /10

Escalatierisico

7 /10

Alle analyses: wat kost ons systeem ons echt?

Standpunt Burgerplatform

Achtergrond

Het dossier

Deze website geeft inzicht in de data en de wetenschap. Met deze data is het mogelijk de luchtvaart evenredig laten bijdragen aan de klimaatdoelstellingen van Parijs en de WHO normen voor luchtkwaliteit en geluid.

Rechts staan de diverse deelonderwerpen die meer inzicht geven in dit dossier.

Om binnen de grenzen te blijven van wat de biosfeer nog kan opnemen aan broeikasgassen moet uitstoot van de luchtvaart afnemen. En dat begint met slim krimpen: op basis van data minder-men anders vliegen zodanig dat de Nederlander er zo weinig mogelijk nadeel van ondervindt. De helft van de uitstoot wordt veroorzaakt door slechts 5% van de vluchten (lange afstand). Veertig procent van het verkeer bestaat uit veelvliegers (8% van totaal aantal unieke passagiers). En een groot deel van de passagiers die op Schiphol vertrekken en aankomen, stapten over op een andere vlucht van- of naar de eindbestemming.

Voorkomen is beter dan genezen

Maatregelen: eerst stoppen, dan de bron, dan herstel

We ordenen oplossingen in drie stappen. Eerst voorkomen dat de schade groter wordt, dan de oorzaak wegnemen, en pas daarna repareren wat er al misging.

1
Stoppen
Voorkom dat het probleem groter wordt.
- Beperken luchtvaart tot economisch relevante vluchtenSchiphol heeft nu een hub-functie: veel overstappers verlaten de luchthaven niet, deze 'overslagfunctie' levert weinig op maar kost veel qua milieu- en gezondheidsschade
- Geen vluchten waar de trein goed rijdtStop lijnvluchten vanaf Schiphol naar bestemmingen waar een directe trein objectief 'goed' rijdt (reistijd, frequentie, capaciteit, prijs), naar Frans voorbeeld (loi Climat art. 145), en trek de vrijgekomen slots in.
2
Bij de bron
Neem de oorzaak weg.
- Schiphol terug naar verbindingsfunctie (~250k vluchten), hubfunctie verkleinenVerlaag het plafond van Schiphol naar circa 251.000 vluchten (WTL-scenario): minder transfer, minder lowcost-stedenvluchten, trein in plaats van korte vluchten. Doorgerekend met bandbreedte; uitkomst hangt sterk af van instrument en CO2-prijs.

Nog geen maatregelen in dit dossier. Doe een voorstel

Uitgewerkte oplossingen

Krimpscenario

MKBA en brede welvaart

Wat kost het, wat levert het op?

MKBA

Voor dit dossier is nog geen maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) beschikbaar. Burgerplatform weegt maatregelen op brede welvaart: niet alleen geld, maar ook gezondheid, leefomgeving, bestaanszekerheid en de gevolgen voor volgende generaties, volgens de leidraad van CPB en PBL. Heb je cijfers of bronnen? Laat het ons weten.