Het YouTube-kanaal Achteraf, een anoniem geschiedeniskanaal zonder interviewer, zette op 12 oktober de video Nederlanders kookten zestig jaar op eigen gas online. Een verteller volgt het geld van het Groningenveld, van de vondst bij Kolham in 1959 tot de sluiting in 2024. De kernvraag: waar is de opbrengst gebleven?
Waar het gasgeld bleef
De cijfers in de video kloppen met de bronnen. Volgens de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen vloeide er 363 miljard euro naar de schatkist en ging 66 miljard euro als winst naar de aandeelhouders van de NAM, Shell en ExxonMobil. Het geld ging grotendeels naar de algemene middelen. Alleen van 1995 tot 2010 ging een deel apart naar het Fonds Economische Structuurversterking. Volgens de Algemene Rekenkamer kwam daar 26 miljard euro aan gasbaten in, vooral uitgegeven aan verkeer en vervoer, zoals de Betuweroute en de hogesnelheidslijn. Daarna verdween het gasgeld weer in de gewone begroting.
Noorwegen koos anders. Het Noorse oliefonds, het Government Pension Fund Global, was eind juni volgens Norges Bank Investment Management 22.683 miljard kronen waard. De Algemene Rekenkamer rekende in 2014 uit dat een Nederlands fonds volgens Noors model toen bijna 350 miljard euro waard zou zijn geweest.
De video toont ook de keerzijde. Na de beving bij Huizinge in 2012 adviseerde het Staatstoezicht op de Mijnen in januari 2013 om de winning zo snel en zoveel mogelijk te verlagen. Volgens het enquêterapport werd dat advies door minister Kamp niet opgevolgd en werd 2013 een van de drukste winningsjaren.
De NAM keert haar buffers uit
De video gaat niet over de NAM van nu, maar dat verhaal hoort erbij. Volgens het jaarverslag 2024 keerde de NAM in juni 2025 3 miljard euro uit aan Shell en ExxonMobil: de winst van 1,28 miljard plus 1,72 miljard uit de reserves. Volgens het jaarverslag 2025 volgt nu nog 1,43 miljard, op een winst van 420 miljoen. Het eigen vermogen daalt daardoor en kan vanaf eind 2027 tijdelijk negatief worden. De solvabiliteit zakt onder de 25 procent die in 2018 met de staat is afgesproken. De NAM zegt dat zij het geld tot september 2031 kan terugvragen, gedekt door bankgaranties. Minister Heerma wil opheldering en sluit volgens het Reformatorisch Dagblad een gang naar het scheidsgerecht niet uit.
Wie betaalt de rekening? De staat betaalt herstel en versterking eerst zelf en legt daarvoor heffingen op aan de NAM, op grond van de Tijdelijke wet Groningen. De NAM, Shell en ExxonMobil betwisten een groot deel daarvan in meerdere procedures. Volgens de laatste stand van zaken bepaalde een scheidsgerecht in juli dat Shell en ExxonMobil alleen beperkte garanties hoeven te geven, tot uiterlijk 2031. Kosten die niet bij de NAM te verhalen zijn, komen voor rekening van de staat; hoe groot dat deel wordt, is nog niet bekend. Ook Nij Begun, het pakket voor herstel van de regio, wordt door het Rijk betaald.
Weerwoord
Of de NAM is "leeggetrokken", hangt af van wat er nog komt. De uitkeringen zijn groter dan de winst en de buffers krimpen, dat staat in de jaarverslagen zelf. Maar de NAM houdt een terugvorderingsrecht en bankgaranties. De video zelf is geen onderzoek: het kanaal is anoniem en een deel van de verteltekst, zoals over de Hollandse ziekte, is duiding en geen boekhouding.
Duiding Burgerplatform
Stop. Stop met uitkeringen aan aandeelhouders zolang de rekening voor Groningen niet vaststaat. Afspraken tussen staat en gasbedrijven horen openbaar en afdwingbaar te zijn. Lees ook de NAM keert 1,4 miljard uit.
Bron. Volgens Burgerplatform had Nederland net als Noorwegen een vermogensfonds kunnen opbouwen. In plaats daarvan verdween het gasgeld in de lopende begroting, op het FES na, dat ook weer is opgeheven. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) kan laten zien wat dat de samenleving heeft gekost en wat herstel nu oplevert. Zie ook Omtzigt over de opbrengsten van de gaswinning.
Herstel. Een Fonds Brede Welvaart kan opbrengsten uit de bodem voortaan apart zetten voor volgende generaties en voor de regio waar ze vandaan komen. Wie de winst uit de bodem haalde, draagt mee aan de gevolgen. Groningers horen niet te wachten op de uitkomst van procedures tussen staat en oliebedrijven.
Bron: Achteraf, 12 oktober 2026; parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen, 2023; Algemene Rekenkamer, Besteding van aardgasbaten, 2014; Wet FES; NBIM, halfjaarcijfers 2026; NAM, jaarverslagen 2024 en 2025; Reformatorisch Dagblad, 7 oktober 2026; Kamerstukken 33529, nr. 1369 en stand van zaken juridische procedures.
