President Olaf Sleijpen van De Nederlandsche Bank zei op 19 oktober op de Green Swan-conferentie in Manilla dat het venster om de opwarming tot 1,5 graad te beperken bijna dicht is. “We hebben nog steeds de keuze. Niet tussen een volmaakte en een minder volmaakte toekomst. Maar wel tussen een toekomst die steeds gevaarlijker wordt en een toekomst die beheersbaarder blijft.” Sleijpen sprak als voorzitter van het Network for Greening the Financial System, een netwerk van ruim 150 centrale banken en financiële toezichthouders src:1600. De Volkskrant bracht het dezelfde dag onder de kop dat vanuit economisch perspectief de keuze voor klimaat de enige juiste is.
Wat Sleijpen zei
In Manilla stelde Sleijpen dat het resterende koolstofbudget voor 1,5 graad bijna op is en dat een forse overschrijding binnen tien jaar zeer waarschijnlijk is. Herverzekeraars schatten de directe weerschade wereldwijd op gemiddeld 384 miljard dollar per jaar over de afgelopen vijf jaar, meer dan het dubbele van begin deze eeuw. Uitstoot verminderen is volgens hem “de enige manier om de fysieke schade aan de economie blijvend te verlichten”, en hoe langer de overgang uitblijft, hoe duurder die wordt. “Elke fractie van een graad opwarming telt”, zei hij, omdat de economische schade niet lineair toeneemt. Aanpassing aan het klimaat noemde hij aanvullend beleid en geen vervanging van het beperken van de opwarming. De keuzes zelf liggen volgens Sleijpen bij regeringen en niet bij centrale banken src:1600. De citaten zijn vertaald uit het Engels.
Op 1 oktober in Frankfurt noemde Sleijpen cijfers over de afgelopen zomer. Europa verloor door de hitte bijna 9 miljoen ton graan, ongeveer 2 miljard euro. Een eerste schatting wijst op een bbp van de Europese Unie dat dit jaar ongeveer 1 procent lager uitvalt, zo’n 180 miljard euro; Sleijpen benadrukte dat dat nog geen officiële raming is. “Het is niet langer mogelijk om de economische impact van klimaatverandering te ontkennen. Dat heeft niets met ideologie te maken, dat is de realiteit.” Volgens onderzoek van het netwerk zijn de kosten van de overgang klein vergeleken met de kosten van ongeremde klimaatverandering src:1601. Eerder deze maand pleitte Sleijpen ook voor afschaffen van de hypotheekrenteaftrek.
De energie-onbalans van de aarde
Achter de opwarming zit een eenvoudige balans: de aarde neemt meer zonne-energie op dan ze als warmte uitstraalt. Volgens de jaarlijkse update van de IPCC-indicatoren was die energie-onbalans 1,12 watt per vierkante meter over 2013 tot en met 2025, tegen 0,87 over 2006 tot en met 2018. Over twintig jaar gemeten is ze sinds 1976 tot en met 1995 meer dan verdubbeld src:1599. De Wereld Meteorologische Organisatie meldt dat de onbalans in 2025 de hoogste was sinds het begin van de metingen in 1960 en dat ongeveer 91 procent van de extra warmte in de oceaan terechtkomt src:1598. Hansen en collega’s kwamen voor 2020 tot en met 2023 uit op 1,36 watt per vierkante meter, tegen 0,6 in 2001 tot en met 2014 dp:1039 src:1102. In een eerdere studie, met onder anderen Leon Simons als coauteur, schatten zij dat de opwarming sinds 2010 met ten minste 0,27 graad per decennium gaat dp:1040 src:1101.
Zolang de onbalans positief is, warmt de aarde door. Wie de opwarming wil stoppen of de planeet wil laten afkoelen, moet de onbalans herstellen. Volgens de IPCC-update is na een overschrijding van 1,5 graad netto negatieve uitstoot nodig om terug te keren src:1599. Dat sluit aan bij de waarschuwing van Sleijpen dat elke tiende graad telt.
Een economische afweging
Burgerplatform deelt de lijn van Sleijpen dat klimaatbeleid economisch rationeel is. Klimaatschade is een kostenpost die nu nauwelijks in prijzen zit. Het Planbureau voor de Leefomgeving rekent met een milieuprijs van 187,4 euro per ton CO2-equivalent dp:1104, en volgens die maatstaf is in 2025 voor 23,3 miljard euro aan Nederlandse klimaatschade niet beprijsd, ongeveer 59 procent van het totaal dp:1108. Die schade betaalt de samenleving later alsnog, een financieel lek dat in de analyse over klimaatschuld is uitgewerkt ana:70. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan helpen kiezen welke maatregelen de schade het goedkoopst beperken, maar de uitkomst hangt sterk af van de gekozen schadeprijs. Het Duitse Umweltbundesamt komt bij een lage of geen tijdsvoorkeur uit op 345 tot 990 euro per ton dp:1038.
Voor afkoeling is meer nodig dan minder uitstoot. CO2 uit de lucht halen gebeurt nu vrijwel alleen via bossen, ongeveer 2 gigaton per jaar, terwijl nieuwe methoden op 1,3 megaton staan dp:1042. Hansen en collega’s rekenden voor dat alleen al het terughalen van het emissiegat van 2022 3,4 tot 7,0 biljoen dollar per jaar zou kosten dp:1041. Methaan draagt volgens de IPCC-update 0,57 watt per vierkante meter bij aan de opwarming src:1599 en komt in Nederland vooral uit de landbouw dp:1112 ana:61. Tegelijk valt een deel van de verkoelende werking van luchtvervuiling weg. Die aerosolkoeling is volgens dezelfde update nog 0,96 watt per vierkante meter src:1599, en Hansen en collega’s schrijven een deel van de recente versnelling toe aan schonere scheepsbrandstof sinds 2020 src:1102. Ook uitstoot die buiten de klimaatboekhouding valt, zoals die van biomassa, telt mee voor de onbalans ana:72 ana:67.
Nieuw dossier
Burgerplatform opent het dossier Afkoeling van de planeet, met klimaatexpert Leon Simons als dossiereigenaar. Daarin komt de onderbouwing voor maatregelen die de energie-onbalans herstellen. Eerder schreef Simons op Burgerplatform over extra opwarming door minder luchtvervuiling en over 3 graden opwarming in 2050 als reëel scenario.
